Krótka odpowiedź
„Klasa terapeutyczna” olejków eterycznych nie jest oficjalną kategorią. Nie przyznaje jej żaden urząd, a normy i farmakopee nie dzielą olejków na takie klasy. Samo to hasło na etykiecie niczego nie gwarantuje, a znaki takie jak CPTG to wewnętrzne standardy producentów.
Nie znaczy to jednak, że wszystkie olejki są równie dobre. Różnice w jakości są realne i można je zmierzyć. Dlatego zamiast o klasę warto pytać o nazwę botaniczną, chemotyp, numer partii i wyniki analiz.
Skąd wzięło się to określenie
„Therapeutic grade” to pojęcie marketingowe, a nie naukowe. Jade Shutes, była prezes amerykańskiego stowarzyszenia aromaterapeutów NAHA, łączy jego pojawienie się z latami 90. Polska „klasa terapeutyczna” jest dosłownym tłumaczeniem tego terminu.
Część firm zastrzegła podobne nazwy jako własne znaki towarowe. Taki znak należy do producenta i nie jest stopniem przyznanym przez instytucję zewnętrzną. Najbardziej znanym przykładem jest CPTG.
Hasło było też oceniane w reklamie. W 2020 r. panel National Advertising Review Board, amerykańskiego organu samoregulacji reklamy, zalecił dużej firmie wycofanie określenia „therapeutic grade”. Panel uznał, że sugeruje ono ocenę według istniejących standardów zewnętrznych oraz korzyści zdrowotne, na które zabrakło wymaganych dowodów. Firma nie zgodziła się z ustaleniami, ale zapowiedziała zastosowanie się do decyzji. To stanowisko samoregulacji w USA, a nie prawo unijne.
Czym jest CPTG
CPTG to skrót od Certified Pure Tested Grade, czyli własnego standardu jakości firmy doTERRA. Wcześniej ten sam skrót rozwijano jako Certified Pure Therapeutic Grade, co widać m.in. w rejestracji znaku towarowego z 2009 r.
Firma sama opisuje CPTG jako standard wewnętrzny, a nie certyfikat strony trzeciej. W jej starszych materiałach znajduje się też zastrzeżenie, że protokołu nie prowadzą urzędy ani organy branżowe i że nie oznacza on zatwierdzenia produktów przez regulatora.
Nie znaczy to, że taki standard jest bezwartościowy. doTERRA deklaruje m.in. GC, spektrometrię mas, FTIR, badanie chiralności i analizę izotopową, a więc metody uznane także w literaturze naukowej. CPTG nie jest jednak wspólną klasą jakości dla rynku. Kryteria ustala producent dla własnych produktów, więc tego znaku nie da się użyć do porównania z olejkami innych firm.
Co mówią normy i prawo
Oficjalne dokumenty opisują konkretne olejki i metody ich badania. Żaden z poniższych nie dzieli olejków na klasy jakości.
| Dokument | Czego dotyczy | Co to oznacza w praktyce |
|---|---|---|
| Farmakopea Europejska, monografia ogólna 2098 i monografie szczegółowe | Definicja olejku, badania identyczności i czystości | Punkt odniesienia dla surowców farmaceutycznych, a nie etykieta jakości dla każdego olejku ze sklepu |
| Normy ISO, komitet ISO/TC 54 | Słownictwo (ISO 9235), nazewnictwo (ISO 4720), profile chromatograficzne (ISO 11024), normy dla poszczególnych olejków, np. ISO 3515 dla lawendy | Pokazują, jaki skład i jakie parametry są oczekiwane dla danego olejku |
| Farmakopea Francuska 2012, „huiles essentielles médicinales” | Olejki w rozumieniu Farmakopei Europejskiej, które mają właściwości lecznicze | To opis właściwości i zastosowania, a nie stopień jakości. Te same olejki mogą mieć też inne zastosowania |
| Zalecenia francuskiej agencji Afssaps (dziś ANSM), 2008 | Kryteria jakości olejków używanych w kosmetykach | Liczą się m.in. nazwa botaniczna, część rośliny, chemotyp, analizy i warunki przechowywania |
| Przewodnik EDQM, wyd. 2, 2024 | Jakość i ocena ryzyka olejków w kosmetykach | Dotyczy kosmetyków. Czystych olejków sprzedawanych wprost konsumentom nie omawia |
We Francji często spotkasz też skróty HEBBD i HECT. Oznaczają olejek zdefiniowany botanicznie i biochemicznie oraz olejek o określonym chemotypie. Francuska prasa farmaceutyczna opisuje je jako oznaczenia nieoficjalne, stosowane przez niektóre laboratoria i dystrybutorów. Są użyteczną wskazówką, ale nie państwowym certyfikatem.
Słowo „terapeutyczny” ma też wymiar prawny. Jak przypomina EDQM, składnik, którego stężenie, funkcja lub deklarowane działanie podlega przepisom o produktach leczniczych, nie jest już kosmetykiem. Większość olejków w sprzedaży nie ma statusu leku, dotyczy to także wielu olejków dostępnych w aptekach.
Przepisy w Unii Europejskiej
W omówionych niżej aktach prawnych UE nie ma kategorii „klasa terapeutyczna”. O obowiązkach sprzedawcy decyduje przede wszystkim to, jak produkt jest przedstawiany i do czego ma służyć.
| Akt prawny | Czego dotyczy | Znaczenie dla olejków |
|---|---|---|
| Dyrektywa 2001/83/WE | Produkty lecznicze | Lekiem może być także produkt tylko przedstawiany jako leczący lub zapobiegający chorobom. W razie wątpliwości co do kwalifikacji pierwszeństwo mają przepisy o lekach |
| Rozporządzenie 1223/2009 | Produkty kosmetyczne | Obejmuje tylko kosmetyki, a nie leki, wyroby medyczne czy biocydy |
| Rozporządzenie 655/2013 | Oświadczenia o kosmetykach | Oświadczenia wymagają odpowiednich dowodów. Nie wolno sugerować, że właściwy organ zatwierdził produkt |
| Rozporządzenie 2023/1545 | Alergeny zapachowe w kosmetykach | Rozszerza listę do ponad 80 pozycji. Nowe kosmetyki muszą ją stosować od 31 lipca 2026 r., a produkty wprowadzone wcześniej mogą być udostępniane do 31 lipca 2028 r. |
| REACH i CLP | Chemikalia, klasyfikacja i oznakowanie | Komisja Europejska traktuje olejki jako substancje chemiczne. Stwierdzone zagrożenia muszą znaleźć się na etykiecie |
| Dyrektywa 2005/29/WE | Nieuczciwe praktyki wobec konsumentów | Zawsze zakazane są m.in. fałszywe twierdzenie o leczeniu chorób i używanie znaku jakości bez uprawnienia |
| Rozporządzenie 2023/988 | Ogólne bezpieczeństwo produktów | Od 13 grudnia 2024 r. działa jako zabezpieczenie dla produktów konsumenckich nieobjętych szczegółowymi przepisami |
| Rozporządzenie 528/2012 | Produkty biobójcze | Środki odstraszające należą do odrębnej grupy produktowej, nawet gdy zawierają składniki roślinne |
| Rozporządzenie 1334/2008 | Aromaty do żywności | Reguluje aromatyzowanie żywności. Nie oznacza, że każdy olejek ze sklepu można spożywać |
Przepisy w Polsce
W Polsce stosuje się bezpośrednio unijne rozporządzenia, a krajowe ustawy określają m.in. definicje, nadzór i kary. O statusie olejku także tutaj decydują przepisy i sposób prezentacji, a nie hasło na etykiecie.
| Przepis lub organ | Co reguluje | Znaczenie dla olejków |
|---|---|---|
| Prawo farmaceutyczne, art. 2 pkt 32 i 33a | Definicja produktu leczniczego | Decyduje także sposób przedstawienia produktu. Olejki wymieniono wśród przetworów roślinnych, które mogą być składnikami leków roślinnych |
| Prawo farmaceutyczne, art. 3 i 3a | Dopuszczenie do obrotu | Lek zasadniczo wymaga pozwolenia. Do produktu spełniającego kryteria leku i innej kategorii stosuje się przepisy tej ustawy |
| Ustawa o produktach kosmetycznych | Nadzór i kary | Nadzór sprawują Państwowa Inspekcja Sanitarna i Inspekcja Handlowa. Ustawa przewiduje kary m.in. za naruszenia dotyczące oświadczeń i oznakowania |
| Ustawa o substancjach chemicznych i ich mieszaninach | Krajowe uzupełnienie REACH i CLP | Właściwym centralnym organem jest Prezes Biura do spraw Substancji Chemicznych |
| Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, art. 7 | Praktyki wprowadzające w błąd | Lista zakazów obejmuje m.in. nieuprawnione posługiwanie się certyfikatem lub znakiem jakości oraz nieprawdziwe twierdzenie, że produkt leczy choroby |
| Główny Inspektorat Sanitarny | Produkty z pogranicza | Produkt przeznaczony do spożycia lub wdychania nie jest kosmetykiem. Nie jest nim też wyrób o deklarowanym działaniu biobójczym |
| Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych | Surowce farmaceutyczne | Wybrane olejki, m.in. miętowy i lawendowy, mają status surowców do receptury aptecznej. Dotyczy to zarejestrowanych surowców, a nie każdego olejku tego gatunku |
Dlatego hasło „klasa terapeutyczna” nie zmienia statusu prawnego olejku. Nie jest pozwoleniem na lek ani certyfikatem, a przy sugerowaniu leczenia lub oficjalnego zatwierdzenia może stać się problemem prawnym sprzedawcy. Ten przegląd ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną.
Jak wygląda to poza Francją
W innych krajach urzędy również nie oceniają „klasy” olejku. Patrzą na przeznaczenie produktu i na to, co sprzedawca o nim obiecuje.
| Kraj | Instytucja | Stanowisko |
|---|---|---|
| USA | FDA | Status produktu zależy głównie od zamierzonego zastosowania. Obietnice łagodzenia bólu, leczenia lęku lub pomocy w zasypianiu to deklaracje leku, także przy składniku roślinnym |
| Wielka Brytania | ASA/CAP | Deklaracje medyczne są zastrzeżone dla licencjonowanych leków. Doradztwo CAP dopuszcza raczej ogólne hasła o relaksie i dobrym samopoczuciu |
| Wielka Brytania | Aromatherapy Trade Council | Branżowy kodeks zakazuje deklaracji medycznych i wymaga m.in. nazwy botanicznej, kodu partii i daty przydatności. Organizacja wyrywkowo bada olejki członków, ale nie certyfikuje produktów |
| Niemcy | BfR | Produkt, który ma lub deklaruje działanie terapeutyczne, nie jest kosmetykiem. Instytut kładzie nacisk na silne rozcieńczenie i ostrożność, zwłaszcza u dzieci |
| Kanada | Health Canada | Monografia dla licencjonowanych produktów aromaterapeutycznych określa gatunki, stężenia, zastosowania i ostrzeżenia. Nie wprowadza klas jakości |
| Australia | TGA | Olejek z deklaracją terapeutyczną jest towarem terapeutycznym i podlega wpisowi do rejestru oraz obowiązkowym standardom jakości, np. Farmakopei Brytyjskiej |
Podobnie mówią specjaliści. Robert Tisserand, współautor podręcznika Essential Oil Safety, podkreśla, że nie istnieje niezależny standard branżowy o nazwie „therapeutic grade”. Australia pokazuje przy tym ważną różnicę: prawny status produktu terapeutycznego wynika z rejestracji i przepisów, a nie z hasła na etykiecie.
Co mówi nauka o jakości olejków
Fałszowanie olejków eterycznych to dobrze udokumentowany problem, a etykieta go nie rozwiązuje. Poniższe liczby nie opisują całego rynku, bo próby są niewielkie, a metody różne. Pokazują jednak skalę ryzyka.
| Olejek | Badana próba | Wynik | Źródło |
|---|---|---|---|
| Lawenda wąskolistna | 51 próbek komercyjnych | 49% zafałszowanych, także wśród drogich produktów | Pokajewicz i wsp., 2024 |
| Drzewo herbaciane | 43 próbki komercyjne | 49% poza specyfikacją ISO | Bejar, 2017 |
| Mięta pieprzowa | około 50 próbek | 42% zafałszowanych | Zhao i wsp., 2025, za przeglądem WUM |
| Wetiwer | 8 olejków komercyjnych | 4 z dodatkiem oleju roślinnego, wykrytym dopiero przez NMR | Schripsema i wsp., 2022, za przeglądem WUM |
| Brzoza wiśniowa | 27 produktów kupionych online | Żaden nie zawierał naturalnych markerów autentycznego olejku. Większość etykiet głosiła „100% pure” lub „Therapeutic Grade” | Dosoky i wsp., 2022 (autorzy pracują u producenta olejków) |
Drogie nie znaczy więc autentyczne. W badaniu lawendy zafałszowane olejki były zwykle tańsze, ale podróbki trafiały się także wśród droższych produktów.
Dlaczego jedna analiza nie wystarcza
Chromatografia gazowa (GC, GC-MS) to podstawowe narzędzie kontroli jakości, ale nie widzi wszystkiego. Dobre laboratorium dobiera metodę do rodzaju fałszerstwa.
| Rodzaj fałszerstwa | Ograniczenie zwykłej analizy | Co pomaga |
|---|---|---|
| Dodatek syntetycznego linalolu lub octanu linalilu | Procentowy profil może nadal mieścić się w zakresie farmakopealnym | Chiralna GC, czyli proporcje form optycznych |
| Rozcieńczenie olejem roślinnym | Proporcje składników lotnych się nie zmieniają, a olej roślinny nie daje pików w GC | Oznaczenie ilościowe, NMR, spektroskopia w podczerwieni |
| Dodatek tańszego, blisko spokrewnionego olejku, np. lawandyny do lawendy | Skład i parametry fizykochemiczne są bardzo podobne | Dokładna analiza ilościowa i markery, chiralna GC |
| Substancje nielotne, np. olej rycynowy | GC ich nie identyfikuje | HPLC, NMR |
| Dodatek związków syntetycznych o zbliżonym składzie | Zwykły profil bywa niewystarczający | Analiza izotopowa |
Dobrym przykładem jest komercyjny olejek lawendowy z badania Capetti i wsp., 2021. Po analizie ilościowej okazało się, że był rozcieńczony olejem roślinnym w około 40–50%. Zwykły profil procentowy nie pozwalał tego zmierzyć.
Czysty olejek to nie to samo co skuteczny i bezpieczny
Jakość ma znaczenie, ale nie jest obietnicą działania. W badaniu lawendy rozcieńczenie obniżało aktywność przeciwdrobnoustrojową, lecz był to wynik laboratoryjny, a nie dowód skuteczności u ludzi.
Skład olejku zależy też od gatunku, chemotypu i części rośliny. Dlatego wyników badań jednego olejku nie wolno automatycznie przenosić na inny. Sam chemotyp może wpływać na aktywność i toksyczność.
Nawet autentyczny olejek wymaga ostrożności. Afssaps i EDQM ostrzegają przed traktowaniem „naturalnego” jako synonimu „bezpiecznego”. Przeczytaj też nasz poradnik bezpiecznego stosowania olejków eterycznych.
Co naprawdę świadczy o jakości olejku
Zamiast szukać klasy, sprawdź, czy sprzedawca potrafi odpowiedzieć na konkretne pytania. Ta lista opiera się na kryteriach Afssaps i przewodniku EDQM.
- Pełna nazwa łacińska. Sama „lawenda” nie wystarcza. Lavandula angustifolia i Lavandula latifolia to różne gatunki, a ich olejki mają inny skład.
- Chemotyp, jeśli ma znaczenie. Tymianek pospolity ma co najmniej siedem chemotypów, a od chemotypu może zależeć aktywność i toksyczność olejku.
- Część rośliny. Skład olejku może się różnić zależnie od organu, z którego go pozyskano.
- Metoda pozyskania. Sprawdź, czy to destylacja parą wodną, destylacja sucha czy tłoczenie. Rektyfikacja lub deterpenacja zmienia skład olejku.
- Pochodzenie. Miejsce i warunki uprawy wpływają na zawartość składników.
- Identyfikacja partii. Dokumenty powinny dotyczyć tej samej dostawy, z której pochodzi Twoja butelka.
- Wyniki analiz. Zapytaj, co zbadano i jaką metodą. Przy olejkach często fałszowanych, jak lawenda, zapytaj też o analizę chiralną i ilościową.
- Przechowywanie i opakowanie. Olejek powinien być w szczelnym, ciemnym szkle lub innym odpowiednim pojemniku, z dala od światła i ciepła. Niektóre tworzywa sztuczne są z olejkami niezgodne.
- Jawne dodatki. Jeśli dodano przeciwutleniacz, należy o tym poinformować.
Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w poradnikach gdzie kupić olejki eteryczne i jak nie dać się nabrać na podejrzane olejki.
Jak podchodzimy do tego w AromaLab
Nie opisujemy naszych olejków żadną „klasą”, bo nie ma instytucji, która mogłaby ją potwierdzić. Pokazujemy to, co można sprawdzić.
- Dane produktu. Na kartach podajemy nazwę łacińską, kraj pochodzenia, część rośliny i metodę pozyskania.
- Dokumenty. Do każdego olejku mamy specyfikację TDS, kartę charakterystyki i certyfikat zgodności IFRA.
- Analizy. Raporty GC/MS mamy do części olejków, nie do wszystkich. Wolimy to napisać wprost, niż obiecywać dokument, którego nie posiadamy.
- Partie. Po dacie ważności na butelce odszukamy konkretną dostawę i przypisaną do niej dokumentację.
- Wybór olejków. Do oferty trafiają po analizie dokumentacji i testach zapachowych.
Masz pytanie o konkretny olejek? Napisz do nas albo odwiedź sklep przy ul. Puławskiej 38 w Warszawie. Pokażemy dokumentację, którą mamy dla danej partii. Źródła, na których się opieramy, publikujemy w bibliografii naukowej.
Nasze olejki nie są lekami ani suplementami i nie są przeznaczone do spożycia. Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani farmaceuty.
Najczęstsze pytania
Czy istnieje klasa terapeutyczna olejków eterycznych?
Nie jako kategoria oficjalna. Żaden urząd jej nie przyznaje, a normy ISO i farmakopee nie dzielą olejków na takie klasy.
Czy olejek „klasy terapeutycznej” jest gorszy?
Niekoniecznie. Samo hasło nie mówi nic o tym, co jest w butelce. Oceń produkt po danych botanicznych, dokumentach i wynikach analiz.
Czym jest CPTG i czy to oficjalny certyfikat?
CPTG to wewnętrzny standard firmy doTERRA, a nie certyfikat urzędu ani niezależnej organizacji. Może być rzetelny, ale warto zapytać o metody i wyniki dla konkretnej partii.
Czy HEBBD i HECT to oficjalne certyfikaty?
Nie. To oznaczenia nieoficjalne, które mają potwierdzać identyfikację botaniczną i biochemiczną olejku.
Czy badanie GC-MS gwarantuje, że olejek jest autentyczny?
Nie zawsze. GC-MS dobrze pokazuje składniki lotne, ale nie wykryje każdego fałszerstwa. Przy niektórych olejkach potrzebne są też analiza chiralna, ilościowa albo NMR. Dokument musi też dotyczyć właściwej partii.
Czy certyfikat bio potwierdza czystość olejku?
Certyfikat bio dotyczy przede wszystkim sposobu uprawy. To cenna informacja, ale nie zastępuje analizy konkretnej partii.
Czy olejek eteryczny to lek, kosmetyk czy chemikalium?
Zależy to od przeznaczenia i sposobu przedstawienia produktu. Olejek prezentowany jako leczący może zostać uznany za lek, a preparat do skóry może być kosmetykiem. W UE olejki są też objęte przepisami o chemikaliach, a GIS wskazuje, że produkt do wdychania nie jest kosmetykiem.
Czy olejek „klasy terapeutycznej” można pić?
Żadne takie hasło nie czyni olejku bezpiecznym do spożycia. Przypadkowe połknięcie olejku może spowodować ciężkie zatrucie. Zobacz nasz tekst o ryzyku doustnego stosowania olejków.
Źródła
Normy, regulacje i wytyczne
- Afssaps (obecnie ANSM). Recommandations relatives aux critères de qualité des huiles essentielles. Maj 2008.
- EDQM, Rada Europy. Guidance on essential oils in cosmetic products, wyd. 2. 2024.
- Pharmacopée française. Huiles essentielles médicinales. 2012.
- ISO. ISO 11024-1:1998, Essential oils: General guidance on chromatographic profiles.
- ISO. ISO 4720:2018, Essential oils: Nomenclature.
- ISO. ISO 9235:2021, Aromatic natural raw materials: Vocabulary.
- BBB National Programs. NARB Recommends that Young Living Essential Oils Discontinue “Therapeutic Grade” and Health and Wellness Benefit Claims. 24 listopada 2020.
Publikacje naukowe
- Pokajewicz K, Lamaka D, Wieczorek PP, Bortkiewicz O, Paluch E. Lavender essential oil market integrity. Industrial Crops and Products. 2024;222:119744.
- Szambora O, Paradowska K. Problems and challenges in the detection of essential oil adulteration. Prospects in Pharmaceutical Sciences. 2026;24(3):45–53.
- Capetti F, Marengo A, Cagliero C i wsp. Adulteration of essential oils: a multitask issue for quality control. Molecules. 2021;26(18):5610.
- Dosoky NS, Poudel A, Satyal P. Authentication and market survey of sweet birch (Betula lenta L.) essential oil. Plants. 2022;11(16):2132.
- Bejar E. Adulteration of tea tree oil. Botanical Adulterants Bulletin. 2017.
Stanowiska spoza Francji i CPTG
- FDA. Aromatherapy. Stan na 8 września 2023.
- ASA/CAP. Health: Aromatherapy. 9 października 2024.
- Aromatherapy Trade Council. Code of Practice.
- BfR. Essential oils: Fragrant benefits with limitations. 2 września 2026.
- Health Canada. Natural Health Product Monograph: Aromatherapy – Essential Oils. 8 kwietnia 2022.
- TGA. Specific policy proposals for the future regulation of low risk products. Dokument FOI, 2017.
- Shutes J. Are All Essential Oils the Same? Mother Earth News, 2023.
- Tisserand R. Therapeutic grade oils: read all about it! 2010.
- doTERRA. Sourcing i CPTG Testing Process.
- Justia. CPTG Certified Pure Therapeutic Grade: Trademark Details.
Prawo UE i Polski
- Dyrektywa 2001/83/WE, tekst przytoczony w wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Hecht-Pharma. 15 stycznia 2009.
- Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych.
- Rozporządzenie Komisji (UE) nr 655/2013 w sprawie oświadczeń dotyczących kosmetyków.
- HPRA. Labelling of cosmetic fragrance allergens (omówienie rozporządzenia 2023/1545).
- Packaging Insights. Essential oils in focus: EU Commission provides CLP Regulation update. 21 lipca 2023.
- Dyrektywa 2005/29/WE o nieuczciwych praktykach handlowych, załącznik I.
- EU-OSHA. Regulation 2023/988/EU on general product safety.
- Rozporządzenie (UE) nr 528/2012, grupa produktowa 19.
- Parlament Europejski. Streszczenie rozporządzenia (WE) nr 1334/2008.
- Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne. Dz.U. 2026 poz. 612.
- Ustawa z dnia 4 października 2018 r. o produktach kosmetycznych. Dz.U. 2018 poz. 2227.
- Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach.
- Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, art. 7.
- Główny Inspektorat Sanitarny. Produkty z pogranicza.
- Janaszkiewicz A. Olejki eteryczne jako składniki leków recepturowych. Receptura.pl, 15 lipca 2024.
Inne
- Huiles essentielles : la qualité et les labels au service de la prescription. Le Quotidien du Pharmacien, 3 listopada 2015.
- NARB Rules On Young Living’s Claims. Happi, 24 listopada 2020.
