Kadzidłowiec (Boswellia) i mirra (Commiphora myrrha) to dwa rodzaje z rodziny osoczynowatych (Burseraceae), których żywice od tysiącleci występują razem — w kadzidłach świątynnych, w recepturach medycyny chińskiej i ajurwedyjskiej, w egipskim balsamowaniu. To jedna z najtrwalszych par w historii materia medica.
Ta trwałość rodzi pytanie, na które warto odpowiedzieć osobno dla tradycji i osobno dla nauki: co z tego zestawienia potwierdziły badania, czego nie sprawdzono, i — najważniejsze — czego dotyczą te badania. Bo w przypadku kadzidłowca różnica między żywicą, ekstraktem a olejkiem eterycznym decyduje o wszystkim.
Co mówi tradycja i etnografia
W tradycyjnej medycynie chińskiej kadzidło i mirra występują jako ru xiang (乳香) i mo yao (没药) — klasyczna para ziołowa (dui yao), przepisywana wspólnie, nie osobno. Przypisywano jej „pobudzanie krążenia krwi i usuwanie zastoju”; parę tę odnotowuje Bencao Gangmu, kompendium Li Shizhena z 1578 roku. Współczesne prace farmakologiczne nad tym połączeniem wprost powołują się na ten zapis jako na przesłankę do badania (Liao i wsp., 2022).
W ajurwedzie żywice z rodziny Burseraceae funkcjonują w tej samej roli — jako guggulu, składnik receptur przeciwbólowych i przeciwzapalnych. W Egipcie mirra była elementem mieszanek balsamicznych, a kadzidło — darem świątynnym opisanym w reliefach z Deir el-Bahari.
Etnografia jest tu mocna: para kadzidło–mirra pojawia się niezależnie w trzech niepowiązanych tradycjach. To dobry powód, żeby ją zbadać. To nie jest jeszcze dowód, że działa.
Żywica, ekstrakt i olejek — trzy różne rzeczy
To rozróżnienie jest sednem całego tematu i najczęstszym źródłem nieporozumień w tekstach o kadzidłowcu.
Kwasy bosweliowe — w tym AKBA (kwas 3-O-acetylo-11-keto-β-bosweliowy), związek, wokół którego kręci się większość badań — są nielotnymi trójterpenami. Nie przechodzą do destylatu. Analiza olejku z żywicy Boswellia sacra pokazała, że składa się on w 97,3% z monoterpenów i w 2,7% z seskwiterpenów, z limonenem (33,5%) i E-β-ocymenem (32,3%) na czele (Al-Harrasi i Al-Saidi, 2008). Frakcja trójterpenowa zostaje w żywicy.
| Postać | Co zawiera | Czego dotyczą badania |
|---|---|---|
| Żywica (olibanum, mirra w kawałkach) | pełny skład: trójterpeny, gumy, frakcja lotna | badania na zwierzętach i in vitro |
| Ekstrakt standaryzowany | zagęszczone kwasy bosweliowe, deklarowany % AKBA | badania kliniczne na ludziach |
| Olejek eteryczny (destylat) | wyłącznie frakcja lotna: mono- i seskwiterpeny | brak badań klinicznych nad AKBA — bo AKBA w nim nie ma |
Praktyczny wniosek: opis mówiący, że olejek kadzidłowy działa dzięki kwasom bosweliowym, jest błędem — niezależnie od tego, jak często się powtarza. Więcej o samym związku i jego badaniach zebrałem w tekście o właściwościach i działaniu kwasu bosweliowego.
Co pokazały badania — z rozróżnieniem poziomu dowodu
Na ludziach (najwyższy poziom dowodu). Przegląd systematyczny z metaanalizą objął 7 randomizowanych badań i 545 pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów. Preparaty Boswellia — doustne ekstrakty standaryzowane na kwasy bosweliowe, w dawkach 100–250 mg — wiązały się z niższym nasileniem bólu w skali VAS (WMD −8,33; 95% CI −11,19 do −5,46) i lepszą funkcją stawu w skali WOMAC (WMD −10,75; 95% CI −15,06 do −6,43). Autorzy podają, że efekt wymaga co najmniej 4 tygodni stosowania, i sami zgłaszają ograniczenia: małe liczebności, niejasne ryzyko błędu selekcji i wysokie ryzyko selektywnego raportowania (Yu i wsp., 2020).
Na zwierzętach i in vitro. Połączenie obu żywic ograniczało obrzęk łapy i stężenia cytokin zapalnych u gryzoni, z modulacją szlaku MAPK (Su i wsp., 2015). Nowsza praca łącząca farmakologię systemową z modelem niedokrwienia mózgu u szczurów wykazała dla kombinacji silniejszy efekt niż dla każdej żywicy osobno — obniżenie COX-2, IL-6, IL-1β i TNF-α (Liao i wsp., 2022). To badania na ekstraktach, na zwierzętach. Wyniku uzyskanego na szczurzym modelu udaru nie wolno przekładać na człowieka.
Czego badania nie pokazują
Doniesienia o działaniu przeciwnowotworowym furanodienów z mirry i kwasów bosweliowych pochodzą z hodowli komórkowych. Linia komórkowa w naczyniu reaguje na stężenia, których nie da się osiągnąć w organizmie, i nie ma wątroby, która metabolizuje związek, ani układu odpornościowego. Nie istnieją badania kliniczne uprawniające do twierdzenia, że kadzidłowiec lub mirra leczą chorobę nowotworową. Żywice i olejki AromaLab nie są lekami i nie zastępują leczenia onkologicznego ani żadnej innej terapii.
Nie ma też badań klinicznych nad samą parą kadzidło–mirra u ludzi. Metaanaliza dotyczy kadzidłowca stosowanego pojedynczo. Synergia, o której mówią prace chińskie, jest na razie obserwacją laboratoryjną wspartą tradycją — nie wynikiem klinicznym.
Jak korzysta się z żywic w praktyce
Żywice to postać najbliższa historycznej. Mirra (Commiphora myrrha) i olibanum, czyli żywica bosweliowa (Boswellia) wypływają z nacięć kory i twardnieją na powietrzu — kupuje się je w tej samej postaci, w jakiej używano ich trzy tysiące lat temu.
Bezpieczeństwo przy spalaniu. Podgrzewanie na sicie nad świecą jest łagodniejsze niż węgielek kadzidlany, który osiąga kilkaset stopni i rozkłada część związków. Każde spalanie wytwarza cząstki stałe, więc pomieszczenie trzeba wietrzyć — szczególnie przy dzieciach, osobach z astmą i przy zwierzętach. Kotów nie zostawiaj w zadymionym pomieszczeniu.
Jeśli sięgasz po olejek kadzidłowy, traktuj go jako to, czym jest: kompozycję zapachową o profilu monoterpenowym, do dyfuzora albo do mieszanek na skórę w rozcieńczeniu 1–3% w oleju bazowym. Nie jako nośnik kwasów bosweliowych. Przy zakupie warto sprawdzić, czy sprzedawca w ogóle rozróżnia te postacie — to jedna z czerwonych flag przy zakupie olejków eterycznych.
Nie stosuj żywic ani olejków wewnętrznie bez nadzoru specjalisty. Kobiety w ciąży, osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe i osoby przed planowanym zabiegiem powinny skonsultować stosowanie preparatów z Boswellia z lekarzem — ekstrakty mogą wchodzić w interakcje.
Literatura naukowa
- Al-Harrasi, A., Al-Saidi, S. (2008). Phytochemical Analysis of the Essential Oil from Botanically Certified Oleogum Resin of Boswellia sacra (Omani Luban). Molecules, 13(9), 2181–2189. DOI: 10.3390/molecules13092181
- Yu, G., Xiang, W., Zhang, T., Zeng, L., Yang, K., Li, J. (2020). Effectiveness of Boswellia and Boswellia extract for osteoarthritis patients: a systematic review and meta-analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 20(1), 225. DOI: 10.1186/s12906-020-02985-6
- Su, S., Duan, J., Chen, T., Huang, X., Shang, E., Yu, L., Wei, K., Zhu, Y., Guo, J., Guo, S., Liu, P., Qian, D., Tang, Y. (2015). Frankincense and myrrh suppress inflammation via regulation of the metabolic profiling and the MAPK signaling pathway. Scientific Reports, 5, 13668. DOI: 10.1038/srep13668
- Liao, Y., Wang, J., Guo, C., Bai, M., Ju, B., Ran, Z., Hu, J., Yang, J., Wen, A., Ding, Y. (2022). Combination of Systems Pharmacology and Experimental Evaluation to Explore the Mechanism of Synergistic Action of Frankincense-Myrrh in the Treatment of Cerebrovascular Diseases. Frontiers in Pharmacology, 12, 796224. DOI: 10.3389/fphar.2021.796224
