Róże: Ich Zastosowanie w Perfumerii, Kuchni i Medycynie

Róża to kwiat o bogatym aromacie i długiej tradycji. W perfumerii kluczowe są dwa gatunki – Róża stulistna (Centifolia) z Grasse o ziołowo-pudrowej nucie oraz Róża damasceńska (Damascena) – pochodząca z Syrii, dziś uprawiana w Bułgarii i Turcji, o głębokim, owocowo-kwiatowym aromacie. Olejki z tych róż mają zbliżony skład chemiczny – główne związki to monoterpenol β-cytronellol i geraniol oraz fenetylowy alkohol (2-phenylethanol). To właśnie one nadają olejkowi różanemu charakterystyczny, słodko-kwiatowy zapach. Warto dodać, że olejek z R. damascena zawiera ich bardzo dużo (np. β-cytronellol 14–47%, geraniol 5–18%), zaś inne odmiany (jak stulistna) różnią się nieco proporcjami tych składników, wpływając na niuanse aromatyczne.

Ekstrakcja olejku różanego

Pozyskiwanie olejku różanego jest skomplikowane i czasochłonne. Destylacja parą wodną (otrzymywanie tzw. otto różanego) to klasyczna metoda – płatki zalewa się parą, a powstający kondensat dzieli się na olejek i hydrolat. Jednak większość silnie lotnych aromatów (szczególnie 2-fenyloetanolu) pozostaje w wodzie kwiatowej. W praktyce oznacza to, że olejek otrzymany destylacją zawiera głównie cięższe związki (długie węglowodory: heptadekan, nonadekan itp.), podczas gdy esencja aromatu trafia do wody różanej.

Alternatywą są ekstrakcje rozpuszczalnikowe i enfleurage. Enfleurage (macerowanie płatków na warstwie tłuszczu i wymywanie alkoholem) oraz ekstrakcja rozpuszczalnikowa pozwalają uzyskać tzw. absolut – gęsty, ciemny olejek o bardzo bogatym bukiecie. Badania porównawcze pokazują, że enfleurage prowadzi do olejku zawierającego głównie delikatne aromaty: ponad 85% jego objętości to 2-fenyloetanol, eugenol i kwas fenylooctowy. Z kolei destylacja dostarcza olejku o odwrotnym profilu – podkreśla frazy drzewne i korzenne (n-nonadekan itp.), a aromat różany w dużej mierze zostaje w hydrolacie. W praktyce absoluty różane uzyskuje się zazwyczaj poprzez ekstrakcję heksanem (konkret, a potem absolut) – to metoda preferowana do pozyskiwania pełni zapachu, gdyż omija gorąco i pozwala zatrzymać lotne estry i alkohole.

Róża Stulistna (Centifolia)

Róża stulistna, zwana też Majową, pochodzi z Francji (m.in. Grasse). Jej olejek ma świeży, słodko-zielny, nieco pudrowy charakter z nutami miodu. Technicznie uzyskuje się go często w formie absolutu (ekstrakcja rozpuszczalnikowa), co daje pełny, „okrągły” aromat. Olejek ten zawiera podobne składniki jak damasceński – dużo β-cytronellolu i geraniolu – choć w nieco innych proporcjach. Zawiera też inne związki, takie jak linanol czy fenetylowe estry, które nadają mu specyficzną słodycz. W perfumach absolut z róży stulistnej bywa opisywany jako bardziej kremowy i „tłusty” od olejku damasceńskiego.

Skład chemiczny olejku stulistnego

W olejku z róży centifolia dominują te same alkohole monoterpenowe: β-cytronellol (kilkanaście procent) i geraniol (również dziesiątki procent) – podobnie jak w damasceńskiej odmianie. Ponadto pojawiają się nerol, linalol czy fenetylowy alkohol, a także śladowe ilości seskwiterpenów i estrów (np. octan cytronellylu, octan geranylu). Te aromatyczne związki razem nadają olejkowi bogatą, kwiatowo-słodką wonność z delikatnym muskowym i piżmowym tłem.

Róża Damasceńska (Damascena)

Róża damasceńska to klasyk perfumiarstwa – z róży tej produkuje się słynny olejek bułgarski. Zapach jest głęboki, bogaty i owocowy – z nutami maliny, lukrecji i zielonych liści. Jej olejek ma świeży, metaliczny akcent z wyczuwalną zieloną nutą geranium i cytrusów. Chemicznie dominuje tu β-cytronellol i geraniol (w sumie ponad połowę składu), a także nerol, farnesol i wspomniany 2-fenyloetanol. To one razem dają słodko-kwiatowy, a jednocześnie lekko ziołowy bukiet. Absolut damasceński (otrzymany ekstrakcją) zawiera dodatkowo estry fenylowoctanowe i aldehydy, które podbijają wrażenie „prawdziwej” różanej woni (mniej pozbawiającej naturalnych tonów niż destylat).

Róże w Kuchni

Płatki i woda różana od wieków dodają potrawom wyjątkowego aromatu. Kulinarnie wykorzystywane są przede wszystkim słodkie odmiany róż (np. damasceńska, Majowa) oraz ich owoce (owocki tzw. dzikich róż). W kuchni Bliskiego Wschodu i Środkowego Wschodu kwiaty róż pachną w deserach: turecki lokum (Turkish delight) często ma posmak wody różanej, a perski sholeh zard – ryżowy pudding z szafranem – i tradycyjne lody bastani zawierają różaną esencję. W Indiach do słodkich potraw trafia woda różana i konfitura gulkand – marmolada z płatków róż. Przykładowo gulab jamun to smażone kluseczki w gęstym syropie różanym z kardamonem; dodatek wody różanej podbija ich słodycz i aromat. Innym znanym przysmakiem jest gulkand, czyli warstwowo układana z cukrem, długo dojrzewająca marmolada z płatków róż. Do potraw słonych róże trafiają rzadziej, ale nadal – dodaje się je np. do sałat (świeże płatki jako dekorację) lub marynat do mięs (np. przyprawy garam masala w kuchni indyjskiej bywają wzbogacane o wodę różaną).

Róże pojawiają się też w przetworach: z płatków robi się syropy różane (podawane z wodą, mlekiem lub w napojach orzeźwiających, tzw. sharbat), dżemy różane (np. w kuchni francuskiej) i konfitury. Z owoców dzikich róż (róży rdzawych) tradycyjnie przygotowuje się słodkie galaretki i herbaty o owocowym, kwiatowym smaku.

Róże w Medycynie

Olejek różany ma wiele właściwości terapeutycznych. Aromat róż oddziałuje na układ limbiczny – część mózgu związaną z emocjami – przez węch modulując nastrój i wydzielanie hormonów. Wdychanie woni róż uspokaja i poprawia nastrój: pobudza wydzielanie dopaminy i endorfin, jednocześnie obniżając poziom kortyzolu (hormonu stresu). Psychologicznie zapach róż wywołuje uczucie relaksu i euforii. Badania wskazują, że olejek różany ma działanie przeciwlękowe: w badaniach na zwierzętach 2-fenyloetanol i cytronellol (najważniejsze składniki olejku) wykazały efekty podobne do leków uspokajających. U ludzi aromaterapia różana łagodziła lęk podczas porodu i obniżała ciśnienie krwi.

Ponadto olejek działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Zawarte w nim monoterpenole (zwłaszcza geraniol i cytronellol) aktywują receptory jądra PPAR i hamują enzym COX-2, co tłumi stan zapalny. To tłumaczy tradycyjne użycie róży na rany, infekcje skóry i ból – olejek ma właściwości antyseptyczne i przyspiesza regenerację tkanek. W badaniach laboratoryjnych potwierdzono szerokie działanie antybakteryjne i przeciwwirusowe olejku różanego (przeciw gronkowcom, Pseudomonas aeruginosa, różnym grzybom i wirusom).

Stosowany w aromaterapii olejek różany działa także przeciwbólowo i delikatnie uspokaja ośrodkowy układ nerwowy (wspomaga sen). W tradycyjnej medycynie ludowej był używany na bóle głowy, migreny, stres czy zaburzenia odporności. Podsumowując, zapach i związki olejku różanego harmonizują pracę mózgu (układ limbiczny) i ciała: przynoszą ulgę w napięciu nerwowym, działają relaksująco, a przy tym zmniejszają stan zapalny i wspierają regenerację skóry.

Podsumowanie

Róża to prawdziwy skarb natury – poza pięknym wyglądem i zapachem ma także bogate zastosowania praktyczne. Olejek różany, bogaty w β-cytronellol, geraniol i 2-fenyloetanol, jest jednym z najdroższych i najcenniejszych aromatów w perfumerii. Pozyskuje się go głównie destylując płatki albo przez ekstrakcję (enfleurage, solvent), dzięki czemu możemy cieszyć się jego zapachem także w formie aromalamp, kadzideł czy kosmetyków. W kuchni róże dodają potrawom niepowtarzalnego bukietu: od słodkich deserków (lokum, lody, puddingi) po wytrawne przyprawy i marynaty. W medycynie różany aromat i jego związki mają udokumentowane działanie relaksujące, przeciwlękowe oraz przeciwzapalne. Dzięki temu róże służą holistycznemu wsparciu zdrowia – od zmysłów po komórki ciała.

Bibliografia:

Boskabady, M.H., Shafei, M.N., Saberi, Z., Amini, S. (2011).
Pharmacological effects of Rosa damascena.
Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 14(4), 295–307.
Dostęp online
Mohebitabar, S., Shirazi, M., Bioos, S., Rahimi, R., Malekshahi, F., Nejatbakhsh, F. (2017).
Therapeutic efficacy of rose oil: A comprehensive review of clinical evidence.
Avicenna Journal of Phytomedicine, 7(3), 206–213.
Dostęp online
Baydar, N.G., Baydar, H. (2013).
Phenolic compounds, antiradical activity and antioxidant capacity of oil-bearing rose (Rosa damascena Mill.) extracts.
Industrial Crops and Products, 41, 375–380.
Dostęp online
Antonelli, A., Fabbri, C., Giorgioni, M.E., Bazzocchi, R. (1997).
Characterization of 24 old garden roses from their volatile compositions.
Journal of Agricultural and Food Chemistry, 45(11), 4435–4439.

Róże: Ich Zastosowanie w Perfumerii, Kuchni i Medycynie

Warunki zakupów

Znajdź produkt dla siebie

AromaLab naturalnie

Dołącz do nas

Mapa Witryny AromaLAB

Sklep z olejkami eterycznymi Warszawa

Za co nas lubicie

Róże: Ich Zastosowanie w Perfumerii, Kuchni i Medycynie

Polecane dla Ciebie

Olejek z eukaliptusa, ale który? Globulus, citriodora czy radiata – sprawdź czy dobrze wybierasz

Pokonaj wiosenne przesilenie – poznaj nasze 3 nowe olejki – 7 dni w ofercie -25%

Wpływ olejków eterycznych na włosy i skórę głowy: Rozmaryn i Mięta Pieprzowa w świetle badań naukowych

Warunki zakupów

Newsletter

Thank you!

Znajdź produkt dla siebie

AromaLab naturalnie

Dołącz do nas

Mapa Witryny AromaLAB

Sklep z olejkami eterycznymi Warszawa

Za co nas lubicie